Portföy Performansı Nasıl Ölçülür?
Portföyünüzün iyi gidip gitmediğini anlamanın tek yolu, hesabınızdaki bakiyeye bakmak değildir. Bakiye; yatırdığınız yeni paralarla, çektiğiniz tutarlarla ve piyasanın genel yönüyle birlikte hareket eder. Gerçek performans ise "ben bu parayı yönetirken ne kadar değer kattım?" sorusunun cevabıdır. Aşağıdaki adımlar, elinizde yalnızca bir tablo programı olsa bile uygulayabileceğiniz bir ölçüm düzeni kurmanızı sağlar.
1. Önce kayıt düzenini kurun
Ölçüm, veriyle başlar. En az şu üç sütunu tutun: tarih, nakit hareketi (yatırdığınız para artı, çektiğiniz para eksi) ve o günün toplam portföy değeri. Ay sonlarında portföy değerini not almak çoğu birey için yeterlidir. Temettü ve kupon ödemelerini de unutmayın; bunlar portföy içinde kalıyorsa nakit hareketi değil, getirinin bir parçasıdır.
2. Basit getiriyi hesaplayın
Nakit giriş çıkışı olmayan bir dönem için formül yalın:
Getiri = (Dönem sonu değeri − Dönem başı değeri) ÷ Dönem başı değeri
100.000 TL ile başlayıp dönem sonunda 118.000 TL'ye ulaştıysanız getiriniz %18'dir. Bu, yatırım getirisi hesaplama işinin temel taşıdır; ama para giriş çıkışı olduğu anda tek başına yanıltıcı hale gelir.
3. Para giriş çıkışını doğru yöntemle ayıklayın
Burada iki farklı soru vardır ve iki farklı ölçü kullanılır.
Zaman ağırlıklı getiri (TWR): "Seçimlerim ne kadar iyiydi?" sorusuna cevap verir. Her nakit hareketinde dönemi ikiye bölersiniz, her alt dönemin getirisini ayrı hesaplayıp zincirlersiniz:
(1 + r₁) × (1 + r₂) × … − 1
Örnek: Yılın ilk yarısında 100.000 TL, 110.000 TL'ye çıktı (%10). Sonra 50.000 TL eklediniz, 160.000 TL oldu ve yıl sonunda 168.000 TL'ye ulaştı (%5). TWR = 1,10 × 1,05 − 1 = %15,5. Bu rakam, para eklediğiniz zamanlamadan bağımsızdır ve fonlarla, endekslerle karşılaştırmaya uygundur.
Para ağırlıklı getiri (MWR / İç Verim Oranı): "Cebime ne girdi?" sorusuna cevap verir. Tablo programlarındaki XIRR benzeri bir fonksiyona tarihleri ve nakit akışlarını (son satıra portföyün güncel değerini pozitif olarak) yazmanız yeterlidir. Düzenli birikim yapıyorsanız asıl cüzdanınızı temsil eden ölçü budur.
4. Yıllıklandırın
Farklı uzunluktaki dönemleri kıyaslamak için getiriyi yıllık hale getirin:
Yıllık bileşik getiri = (Son değer ÷ İlk değer)^(1 ÷ yıl sayısı) − 1
Üç yılda toplam %60 kazandıysanız yıllık bileşik getiri (1,60)^(1/3) − 1 ≈ %17'dir; %20 değil. Bir yıldan kısa dönemleri yıllıklandırıp "yılda %80 kazanıyorum" demek ise sık rastlanan ve çoğu zaman aldatıcı bir alışkanlıktır.
5. Enflasyondan arındırın
Nominal getiri, satın alma gücünü göstermez. Reel getiri için:
Reel getiri = (1 + nominal) ÷ (1 + enflasyon) − 1
Nominal %35, enflasyon %30 ise reel getiri yaklaşık %3,8'dir. Yüksek enflasyon dönemlerinde bu hesap, hangi varlıkların gerçekten koruma sağladığını görmenin tek dürüst yoludur.
6. Riski ölçün
Aynı getiriyi iki portföy çok farklı sarsıntılarla elde edebilir. En pratik iki ölçü:
- Standart sapma: Aylık getirilerinizin dalgalanması. Yıllıklandırmak için aylık standart sapmayı 12'nin kareköküyle (≈3,46) çarpın.
- Maksimum düşüş: Zirveden dibe en büyük değer kaybı. Risk toleransınızı sınamak için bu sayı, teorik anketlerden daha öğreticidir.
7. Risk-ayarlı performansa bakın
Sharpe oranı, aldığınız birim risk başına ne kazandığınızı gösterir:
Sharpe = (Portföy getirisi − Risksiz faiz) ÷ Standart sapma
Getirisi %40, dalgalanması yüksek bir portföyle, getirisi %32 ama istikrarlı bir portföyü ancak böyle adil kıyaslarsınız. Yalnızca aşağı yönlü dalgalanmayı dikkate alan Sortino oranı da benzer mantıkla hesaplanır.
8. Bir karşılaştırma ölçütü seçin
Ölçüt, portföyünüzün varlık dağılımına benzemelidir. %70 hisse %30 tahvil taşıyorsanız, karşılaştırmanız da bu ağırlıklara sahip karma bir gösterge olmalıdır. Karşılaştırmayı komisyon, fon gideri ve vergi sonrası net rakamla yapın; brüt getiri gerçek sonucunuzu gizler.
Sık yapılan hatalar
- Yalnızca bakiye artışına bakmak: Her ay para ekleyen bir portföyün değeri, kaybederken bile büyüyebilir.
- Temettüleri saymamak: Sadece fiyat değişimine bakmak, uzun vadede getirinin önemli bir kısmını görünmez kılar.
- Satılmayan zararı zarar saymamak: "Satmadım, kaybetmedim" mantığı ölçümü bozar. Değerleme her zaman güncel fiyatla yapılır.
- Yanlış ölçütle kıyaslamak: Tahvil ağırlıklı bir portföyü hisse endeksiyle karşılaştırm